Een verhaal over buiten zijn, opletten en op tijd handelen

Het begint vaak met iets kleins. Een mooie dag in het bos, je jas open, zon op je gezicht. Je loopt over een smal bospad, veegt gedachteloos een grasspriet van je kuit. Geen drama, geen alarm. Slechts een moment dat je vergeet zodra je de parkeerplaats weer afrijdt.

Een week later word je wat grieperig. Hoofdpijn, wat koorts, moe. Je denkt: “Het zal wel.” En vaak ís dat ook zo: klachten zakken weg. Maar bij een deel van de mensen komt er na die rustige tussentijd een tweede golf. Plots ernstiger. Dan gaat het niet meer over “beetje griep”, maar over hersenvlies- of hersenontsteking, met ziekenhuisopname en herstel dat geen sprint is maar een marathon. Die twee-fasige (bifasische) aard is typisch voor TBE (Tick-Borne Encephalitis): eerst een viraal griepbeeld, en bij ongeveer 20–30% van de symptomatische patiënten volgt de neuro-invasieve fase.

Een deel houdt maanden tot jaren klachten: concentratie die hapert, vermoeidheid die niet wijkt, trillingen, angst of somberte. Dat heet Post-Tick-Borne Encephalitis Syndrome (PTBES), en het komt naar schatting bij 10–25% voor. Het is de stille staart van TBE die werk, gezin en levenslust op de proef kan stellen.

“Maar TBE is toch iets van verre landen?”

Dat dachten we in Nederland lang. Tot 2016, toen de eerste TBE-gevallen werden bevestigd. De kaart kleurde voorzichtig in: Utrechtse Heuvelrug, Sallandse Heuvelrug, Veluwe, Achterhoek, Flevopolder. Jaarlijks blijven de aantallen laag (ongeveer 5–10 gevallen) maar onderrapportage ligt voor de hand; de eerste fase lijkt immers op “gewoon griep”, en artsen hielden er minder vaak rekening mee. Sinds 1 maart 2025 is TBE een meldplichtige (Categorie C) ziekte in Nederland: dat helpt snellere herkenning, betere cijfers en gerichte maatregelen.

Waarom nu extra aandacht? Omdat teken en het TBE-virus opschuiven. Klimaat en landschap geven teken langer seizoen en nieuwe leefplekken; wild verplaatst teken naar randen van stad en dorp. Zo ontstaan nieuwe besmettingshaarden in regio’s die we eerder “laag-risico” noemden.

Wie moet opletten?

Natuurlijk iedereen die graag buiten is, maar extra alert zijn bos- en natuurbewerkers, militairen, boeren en fanatieke buitenrecreanten. Het seizoen piekt van april tot en met oktober. Bewustzijn betekent: je route kiezen, je kleding kiezen, en weten wat je doet ná een tekenbeet.

Wat kun je vandaag al doen?

• Bescherm je huid in groen: lange mouwen/broek; stop broek in sokken.
• Gebruik repellents (DEET) of impregneer kleding (permethrin).
• Check dagelijks na buiten zijn; verwijder teken snel (dat helpt tegen sommige ziekten), maar weet: dat voorkomt TBE niet volledig: daarom blijft vaccinatie relevant.

Over vaccinatie (en waarom het gesprek belangrijk is)

Voor TBE bestaat geen gerichte antivirale behandeling; zorg is ondersteunend en revalidatie-gericht. Vaccinatie is juist wél een effectieve preventie: landen met hoge dekking (zoals Oostenrijk/Letland) laten >95% effectiviteit zien en véél minder ernstige ziekte. Voor emerging regio’s, zoals Nederland, geldt: focus op risicogroepen en mensen in/naar besmettingsgebieden.

En verder vooruitkijken

Modellen voorspellen voor Nederland een geleidelijke stijging van het aantal bevestigde gevallen in de komende 5–10 jaar. Deels door betere opsporing, deels door ecologische verschuiving. Verwacht is dat de bekende regio’s (Heuvelruggen, Veluwe, Achterhoek) focus blijven, met kans op nieuwe brandhaarden. Dat vraagt niet om paniek, maar om routine: weten wat TBE is, hoe je je beschermt en wanneer je hulp zoekt.

Herkennen – handelen – herstellen

Herkennen
Houd in gedachten dat TBE vaak twee bedrijven kent: griepachtig → rust → neurologische klachten. Twijfel je? Bel je huisarts en noem expliciet “tekenencefalitis/TBE”.

Handelen.
Ben je in het tekenseizoen gebeten en krijg je eerst griepachtige klachten, en daarna weer hoofdpijn, een stijve nek, verwardheid of voel je je slap? Wacht dan niet af. Artsen kunnen nderzoeken wat er aan de hand is. Er is geen speciale medicatie, maar je kunt wel goed geholpen worden met ondersteunende zorg. En hoe sneller je daarna hulp krijgt om te herstellen, hoe beter dat meestal gaat.

Herstellen.
Sommige mensen houden klachten over na TBE. Dan kan het helpen om hulp te krijgen van verschillende soorten experts, zoals een neuroloog, psycholoog, fysiotherapeut of iemand die helpt met werk. Zo krijg je steun op meerdere vlakken. Het herstel kan namelijk best schommelen: de ene dag gaat het beter dan de andere. En dan is het fijn als je houvast hebt.

---

Waarom wij hierover muziek maken

Bewustwording begint niet altijd met een folder. Soms begint het met een lied, een verhaal dat je meeneemt en je ná de laatste noot nog aan iets belangrijks laat denken. Met ons muziekproject A Friend Of Mine willen we dat moment creëren. Op streamingsdiensten, (liefst) radio en op het podium. Zodat iedereen in Nederland binnen twee jaar heeft gehoord van TBE, en weet wat te doen. En ja: dat begint bij kleine gewoontes. De jas dicht in het bos. Even checken thuis. Praten over vaccinatie als je vaak buiten werkt. En bij twijfel: op tijd zorg zoeken.

Buiten is prachtig. Met een beetje kennis en aandacht blijft het dat ook.

Ons project A Friend Of Mine ondersteunen?

Doneer met de onderstaande QR-code of sponsor ons met een sponsorpakket

Bronvermelding: dit artikel is tot stand gekomen met het artikel dat Dominique D. Smith, voorheen bestuurslid van Stichting Tekenbeetziekten, over TBE geschreven heeft: https://acrobat.adobe.com/id/urn:aaid:sc:EU:490fee4b-d061-4fd0-8988-c5cd1d9b7aae